Het begin van het orgel is grotendeels helder: het is ca. 1965 in Duitsland gebouwd door orgelmaker Klaus Becker. Deze begon in 1955 een orgelmakerij Kupfermühle nabij Hamburg. Zijn zoon Michael Becker nam in 1990 de orgelmakerij over. Na eerst een opleiding in de klassieke muziek te hebben gevolgd, werkte Michael Becker in het bedrijf van zijn vader om het vak van orgelbouwer te leren. In 1973 sloot hij de leertijd bij zijn vader af en vervolgde nog geruime tijd zijn opleiding bij andere orgelbouwers in het Duitse Hessen en in Oostenrijk. In 1986 legde hij met goed gevolg zijn meesterproef af, waarna hij in 1990 als volleerd orgelmaker het bedrijf van zijn vader overnam. Hij verplaatste de orgelmakerij naar Freiburg im Breisgau in de deelstaat Baden-Württemberg.
Desgevraagd liet Michael Becker ons weten dat er geen bedrijfsarchief van orgelmakerij Klaus Becker aangelegd is, maar wél een werklijst. Daar komt het koororgel van Balk echter niet op voor, maar hij wist zich echter te herinneren dat het instrument als huisorgel verkocht werd aan ene Wijnands in Nederland. Het bouwjaar van het koororgel in Balk schatte hij op ongeveer 1965.

De eerste koper: Ed Wijnands
De eerste die het Klaus Becker-huisorgel kocht, was de onderwijzer Eduard Victor Ernestus (roepnaam Ed) Wijnands. De koop vond najaar 1975 plaats. Hoe koper en verkoper met elkaar in contact gekomen zijn, is onbekend. Klaus Becker kwam het instrument zelf in een vrachtwagen bij Wijnands thuis afleveren. Het orgel had vier registers, één manuaal en geen pedaal.
Ed Wijnands werd op 1 oktober 1945 in Wageningen geboren en startte zijn loopbaan als onderwijzer waarschijnlijk in 1969. Op 3 juli 1970 trouwde hij in Eethen (NB). Het jonge echtpaar ging in 1971 wonen in Biddinghuizen (gemeente Dronten) en verhuisde in september 1975 naar Kraggenburg (Noordoostpolder). Enkele kilometers buiten het dorp, aan de Neushoornweg, lag een fruitkwekerij waarvan het huis verhuurd werd. Daar ging het gezin Wijnands wonen, op steenworp afstand van de dijk langs het Zwarte Meer en met uitzicht op Ens.
Hoelang het Becker-orgel precies in huize Wijnands heeft gestaan, is onbekend, maar al gauw ‘parkeerde’ hij het instrument in de hervormde kerk van Kraggenburg. Wellicht klonk het orgel te krachtig en wilde hij het verkopen zodat hij een klavecimbel zou kunnen aanschaffen.

Of hij in Kraggenberg nog een klavecimbel heeft gekocht, is onbekend. Zijn hele leven bleef hij belangstelling voor orgels houden. Hij heeft na verkoop van het Becker-orgel verschillende orgels in bezit gehad. We hebben kunnen achterhalen dat hij een kistorgel uit Marrum (zie de Friese Orgelkrant 2023, blz. 23), een huisorgel van W.N. de Jong uit Lisse (nadere gegevens onbekend) en een positief van Van Vulpen (zie https://www.orgelsite.nl/zuidland-christelijke-gereformeerde-kerk/) heeft gehad. In het nummer van maart 2020 memoreert het protestantse kerkblad De Wekker van IJhorst-De Wijk dat het Ed Wijnands’ hobby was orgels te restaureren. Ook zou hij wel in orgels hebben gehandeld. Voorts organiseerde hij diverse kerkdiensten met Bach-cantates. Deze muzikale belangstelling zat waarschijnlijk in de familie: zijn in Fryslân bekende broer Bas was naast beiaardier in Heerenveen ook organist van de Doopsgezinde Kerk in Grou.

Tweede eigenaar: Paasloo
Eind 1976 verkocht Ed Wijnands zijn orgel aan de Hervormde Kerk van Paasloo, nadat een kleine delegatie uit Paasloo het Becker-orgel in de kerk van Kraggenberg had goedgekeurd. Naar verluid werd een bedrag van fl. 17000,00 voor het orgel betaald, maar dit bedrag viel helaas niet met behulp van geschreven bronnen te controleren. Ed Wijnands, die – waarschijnlijk naast zijn werk als onderwijzer – in Kampen theologie was gaan studeren, ging in 1978/1979 enige tijd stage lopen bij de samenwerkende kerkelijke gemeenten van Oldemarkt (Nederlands hervormd én gereformeerd ‘synodaal’) en Paasloo (Nederlands hervormd).
Toen de kerkelijke gemeente van Paasloo het Becker-orgel kocht, was het Van Dam-orgel (1924) in de kerk onbespeelbaar geworden (zie orgbase, beschrijvingsnummer 1002522). Restauratie was geen haalbare kaart omdat het instrument (nog) geen monument was. Het Becker-orgel werd dus ter vervanging aangeschaft. Stagiair Ed Wijnands en Afke Burghgraef, dochter van de predikant in Oldemarkt en tegenwoordig organiste van de Lutherse Kerk in Leeuwarden, behoorden tot een groepje vaste organisten van de samenwerkende kerken en begeleidden aldus regelmatig de gemeentezang op het Becker-orgel in de kerk van Paasloo.
Enkele motoren achter de kerkelijke samenwerking in Oldemarkt en Paasloo vertrokken echter. Zo ook ds. Burghgraef, die begin 1980 een beroep naar Spijk-Losdorp (Groningen) aannam. De gereformeerd-hervormde samenwerking van beide dorpen ging stroever verlopen en werd daarna al vrij snel beëindigd. Ook Ed Wijnands, die zijn stage in 1979 afsloot, vertrok. Hij verhuisde in januari 1980 naar Lemele-Lemelerveld (Overijssel), waar hij eerst ‘kandidaat’ was en in 1981 gereformeerd predikant werd. Zijn derde en laatste gemeente was de hervormde gemeente in PKN-verband van IJhorst-De Wijk. Op 26 september 2010 ging hij met emeritaat. Hij overleed 16 januari 2020. Henk Braad werd eind jaren ’70 eveneens organist in Paasloo. Hij werkte bij Orgelmakerij Bakker & Timmenga te Leeuwarden en kon dus de conditie van Klaus Becker-orgel bewaken. Hij vond het instrument van degelijke makelij. Jaarlijkse stembeurten waren meestal niet nodig en het enige onderhoud dat in Paasloo aan het instrument moest gebeuren, was een kleine reparatie aan de motor. Over het onderhoud na de verkoop gedurende de jaren 1999 – 2004 had hij geen informatie.
Het Van Dam-orgel in Paasloo is in 1998/1999 alsnog gerestaureerd. De restauratiewerkzaamheden werden onder advies van Jan Jongepier verricht door Orgelmakerij Bakker en Timmenga uit Leeuwarden (per 1 oktober 2023 overgenomen door Orgelmakerij Reil BV uit Heerde). De orgelrestauratie was mede mogelijk geworden vanwege het feit dat het instrument uit 1924 op basis van nieuwe regelgeving tot monument kon worden verklaard. Het Van Dam-orgel werd op 19 maart 1999 weer in gebruik genomen. Het orgel van Becker werd daarmee overbodig.

Derde eigenaar: Klaas Hoekstra
Nog in 1999 kocht Klaas Hoekstra uit Lemmer het Becker-orgel. De informanten noemen verschillende prijzen: fl. 10.000,00 en fl. 13.000,00. Het orgel werd geplaatst in het huis van zijn vader, die destijds in Oldemarkt woonde. Toen Hoekstra sr. in 2002 kleiner ging wonen, moest naar een andere locatie voor het orgel worden gezocht, omdat Klaas Hoekstra het in zijn eigen huis vanwege een te laag plafond niet kon plaatsen.
Klaas Hoekstra was in die tijd dirigent van onder andere het Kritekoar uit Balk. Jaarlijks gaf dit koor rond kerstmis een concert in de Balkster rooms-katholieke Ludgeruskerk. Als begeleidingsinstrument werd een elektronisch orgel van matige kwaliteit gebruikt dat voor in de kerk stond. Een mechanisch koororgel zou een hele verbetering zijn. Hoekstra kende de pastor (Wiebe Mulder) goed, want deze begeleidde zo nu en dan het Kritekoar. Zo kwam het Becker-orgel van Klaas Hoekstra in de Ludgeruskerk terecht. Van 2002 tot 2004 werd instrument voorlopig in de kerk geplaatst. In 2004 kocht de parochie het.
De dispositie was (en is) nog steeds de oorspronkelijke: Gedackt 8’, Schwegel 4’, Waldflöte 2’ en een Mixtur III sterk. Het Becker-orgel heeft één manuaal met een omvang van C-f3 en geen pedaal.
Klaas Hoekstra schreef me: “Het orgel heeft een prachtig, zacht klinkend 8-voets register, een iets pittiger 4-voets register en een mixtuur die je oren er bijna afblaast”. Het 8-voets register klinkt als een Holpijp en het 4-voets register als een Prestant. Een deel van de Schwegelpijpen staat dan ook in het front. De Mixtuur zou een Scherp kunnen heten en is misschien de reden geweest waarom het instrument als huisorgel te krachtig in huize Wijnands aan de Neushoornweg klonk.
Klaas Hoekstra, die met een Canadese vrouw getrouwd was, is in januari 2010 in Canada gaan wonen. Toen hij in 2023 even terug was in Nederland, heeft hij zelf kunnen zien dat ‘zijn’ orgel nog altijd in de Sint Ludgeruskerk van Balk staat.

In 2002 komt het Becker-orgel voor het eerst ter tafel tijdens een vergadering van het kerkbestuur. De vergadering staat positief tegenover de aanschaf ervan als koororgel. Welke overwegingen daarbij een rol hebben gespeeld, vermelden de archieven niet. Feit is wel dat met enige regelmaat een orgel ‘rechts beneden’ in de kerk is bepleit. Er is daarbij zelfs gesuggereerd het hoofdorgel naar beneden te verplaatsen. Het koororgel van Becker zou in die wens kunnen voorzien.
In de kerkbestuursvergadering van 10 maart 2003 merkt pastor Mulder op het jammer te vinden niet betrokken te zijn bij het aankoopbesluit. Op de volgende vergadering van het kerkbestuur wordt het besluit tot aankoop echter uitdrukkelijk bevestigd.

In mei 2003 komt eigenaar Klaas Hoekstra met een prijs- en betalingsvoorstel, dat in totaal € 12.000,- behelst. Het kerkbestuur doet vervolgens een veel lager tegenvoorstel. Het verslag van de kerkbestuursvergadering d.d. 13 oktober 2003 meldt dat een concept koopakte is opgesteld en bij de notaris berust. Verdere details ontbreken.
Daarna treedt in de afronding vertraging op, want er blijkt van extra kosten sprake te zijn. Daarom besluit het kerkbestuur zelfs de aanschaf van het koororgel terug te draaien. Ook geeft het meer prioriteit aan het onderhoud van de kerk dan aan een koororgel. In de jaarvergadering 2003 wordt er echter op aangedrongen de aankoop tóch door te laten gaan. Het kerkbestuur is daarop in overleg getreden met de parochieraad en in april 2004 schrijft het kerkbestuur daarom aan de Belastingdienst Noord een verzoek tot clementie bij schenking van het instrument. Het resultaat is dat in oktober 2004 definitief besloten wordt het koororgel alsnog aan te schaffen. Over de prijs wordt een compromis overeengekomen, waarbij Hoekstra € 1000,00 contant (mogelijk door een gift van een parochiaan) ontvangt en voor het overige het orgel ter waarde van € 9000,00 schenkt. Hoekstra kan vijf jaar lang € 1800, voor de belasting als gift aftrekken. Daartoe wordt als bewijs de concept ‘koopakte’ bij de notaris aangepast. Op deze manier werd er dus geen geld aan de parochiekas onttrokken.

De situatie anno 2024
Helaas wordt het koororgel van Klaus Becker – maar ook het hoofdorgel uit 1906 van de firma Gebroeders Adema (zie orgbase beschrijvingsnummer nr.: 1004566) – nauwelijks meer gebruikt in reguliere diensten. De rooms-katholieke kerk van Balk beschikt niet meer over een organist. Alleen het zogenoemde themakoor van de Balkster parochie maakt nog gebruik van het koororgel. En dan erg karig, want het koor zingt voornamelijk a capella. Het koororgel wordt alleen gebruikt om sommige koorpassages in te studeren. Tijdens de sporadische bijzondere diensten wordt het uitsluitend gebruikt als er een gastorganist beschikbaar is.
We woonden in januari van dit jaar een woord- en communieviering in Balk bij. Voorganger was mevrouw Schothorst-Vos, pastoraal werker van de parochie Heilige Christoffel waartoe Balk sinds 2015 behoort. Inderdaad werd er geen orgel bij het zingen van liederen en liturgische teksten gebruikt. Er werd a capella gezongen en sommige teksten werden gesproken in plaats van gezongen. Het ontbreken van orgelbegeleiding was ons inziens beslist een gemis. De 35 aanwezige parochianen scheen het niet te deren.
Hoofd- en koororgel worden nog wel enigermate onderhouden en gestemd. Dat gebeurt door Adema’s Kerkorgelbouw BV in Hillegom, te beschouwen als een voortzetting van de firma Gebroeders Adema die in 1906 het hoofdorgel, dat net als het kerkgebouw rijksmonument is, leverde. Mede door de coronapandemie is de regelmaat er de laatste jaren een beetje uit. Zo is in 2023 is alleen het koororgel nagekeken en gestemd. Op basis van de bevindingen in 2023 is aanbevolen zowel het pijpwerk na te kijken en waar nodig te repareren als de houtworm in de zijkanten van de ventielkast aan te pakken. Nu de beide orgels niet of nauwelijks meer gebruikt worden, rijst er twijfel of in de toekomst nog wel middelen voor regelmatig onderhoud en stemmen van beide instrumenten uitgetrokken zullen worden.
Maar gelukkig zijn beide instrumenten nog aanwezig, zo kon ook Klaas Hoekstra in 2023 constateren. Hoe het koororgel klinkt hebben we helaas niet met eigen oren kunnen horen. Ons is verzekerd dat het mooi klinkt in de Sint-Ludgeruskerk. In 2007 werd bij een taxatie van de kerkinventaris de waarde van het koororgel op € 60.000,00 geschat. Nieuwwaarde of vervangingswaarde, het gaat in elk geval om een orgel van waarde. Het is dus voor de Heilige Christoffelparochie en met name voor de parochianen in Balk een uitdaging het waardevolle instrument in goede staat aan de toekomstige generatie door te geven. In 2025 zou dan een perspectiefrijk diamanten jubileum van het Klaus Becker-orgel gevierd kunnen worden.